Kitap tanıtımı: Fikir Mimarları – 31 : MERLEAU-PONTY

mp.jpg

Kitabın Künyesi:

Kitabın Adı: Fikir Mimarları – 31 : MERLEAU-PONTY

Türü: Derleme/Seçki

Derleyen: Emre Şan

Yayınevi: Say Yayınları

Yayımlanma Tarihi: 2015

Sayfa Sayısı: 488

Kitap ve Merleau-Ponty Hakkında Notlar:

– Maurice Merleau-Ponty (1908-1961) felsefede fenomenoloji geleneğinden gelen bir düşünürdür. Eserlerinde Husserl ve Heidegger’in etkisi belirgindir.

– Merleau-Ponty’nin felsefesindeki temel kavramlar şunlardır: Hakikat (vérité), ten (chair), kesişme (chiasme) ve  kalınlık (épaisseur).

– Bu seçkide Merleau-Ponty’nin üç kitabı üzerinde durulmuştur ve bunlar temel eserleri olarak kabul edilmiştir: Algının Fenomenolojisi, Göz ve Tin, Görünür ve Görünmez.

– Kitabın ilk bölümünde Emre Şan’ın Merleau-Ponty’nin fenomenolojik yaklaşımı ve düşüncesi üzerine geniş bir inceleme yazısı var. İkinci bölümde Merleau-Ponty’nin eserlerinden seçmeler bulunuyor. Üçüncü bölümde ise, yerli ve yabancı yazarların Merleau-Ponty üzerine yazdıkları yazılar yer alıyor.

– Merleau-Ponty’de özne ile nesne arasındaki nesnellik-öncesi temasın özünde bulunan bedensellik/tensellik düşüncesi temeldir. Merleau-Ponty bedeni/teni pratik bir yönelmişlik kaynağı olarak, nesnellik-öncesi/bilinç-öncesi deneyim düzeyinde kök salmış öznelerarası bir anlama ilkesi olarak yeniden kurar.

– Merleau-Ponty’ye göre, hakikat çökelmenin/tortulaşmanın (sedimentation) diğer adıdır; çökelme ise bütün şimdilerin şimdide/şu anda bedenselleşmesidir/ vücut bulmasıdır.

– Merleau-Ponty, Descartesçı ontolojinin yaratmış olduğu özne-nesne ikiliğini beden kavramı ile aşar. Özne bedende gizlenen bir şey değildir, bedenin kendisidir. Bu nedenden dolayı bedenler hem özne hem de nesnedir. Başkasının bedeni benim için herhangi bir nesne değil, bir kültür nesnesidir – kültür/simgesel olan aracılığıyla yeniden kurulmuştur.

– Merleau-Ponty’ye göre tenin tersinebilirlik ve kesişme (chiasm/chiasme) olmak üzere iki temel ilkesi vardır. Tersinebilirlik, bedensel duyumun sürekli özne ve nesne olarak, yani dönüşümsel olarak – zıt olana bürünerek fenomenal bilince yansıtılabilirliğidir. Kesişme tenin derinliği ve içselliğidir. Algılanabilir her dünyanın varlığı bir kesişme içinde yüzeye doğru gelir. Kesişmeyle ortaya çıkan kalınlık, bedeni düşünceye önceler. Kesişme ilkesinin bir sonucu olarak ortaya çıkan derinlik, benim deneyimimin bir diğer deneyimime ve başkasının deneyimine bağlanarak her an tene katılmasıdır.

Öneri: Psikanalist Didier Anzieu’nün Deri-Ben adlı kitabı ve Pierre Bourdieu’nün habitus kavramı Merleau-Ponty okurken işinize yarayacaktır.

Hazırlayan: Göker Makaskıran